Dossiers | Databank | In de Media | Aanvullende bronnen

In deze rubriek kunt u gericht nagaan wat er rond een bepaalde datum over de kwestie–Irak werd gepubliceerd. Er zijn in totaal ca. 450 publicaties beschikbaar, chronologisch gerangschikt van november 2006 tot heden. Alle publicaties worden beknopt beschreven om hun belang ten aanzien van het grotere geheel te duiden, en verwijzen door naar het originele bronmateriaal en andere relevante bronnen. Door langs de publicaties te scrollen krijgt u een indruk van het verloop van de kwestie–Irak in een bepaalde periode. Bent u op zoek naar oudere publicaties, bekijk dan onze Databank.

Jaargangen:
• 2006 november en december
• 2007
• 2008
• 2009
• 2010

Jaargang 2010

Recente toevoegingen:
•  ‘Balkenende moet voor het Internationaal Strafhof’ VN, 13-02-10
•  Kabinetsreactie op rapport commissie-Davids klaar 09-02-10
•  Kabinet is bijna klaar met de reactie op het Irak-rapport NRC, 08-02-10
•  CDA geïrriteerd, maar PvdA laat zich niet meer opjagen Volkskrant, 06-02-10


13 februari 2010

• Onder de kop ‘Balkenende moet voor het Internationaal Strafhof’ plaats Vrij Nederland een uitgebreid interview met topadvocaat Gerard Spong, die het initiatief nam tot de huidige vervolging van Geert Wilders wegens haatzaaien. Wanneer het interview over Irak gaat wordt Spong fel. Hij heeft keiharde kritiek op Balkenende, die hij eerder al ‘obscure machiavellistische machtspolitiek’ verweet omdat hij een onderzoek naar Irak zolang tegenwerkte. In het interview noemt Spong Balkenende’s omgang met de conclusies van de commissie-Davids ‘deerniswekkend’. Hij vindt dat Balkenende op moet stappen: ‘Als je een dikke onvoldoende krijgt van zo’n gezaghebbende commissie, moet je natuurlijk de eer aan jezelf houden en opstappen. Ik vind het zo oneervol om dan te gaan muggenziften over een paar komma’s. De kritiek in het rapport is bijtend. Wat voor de magistraten en de opsporing geldt, geldt ook voor politici: je moet op een integere manier met je macht omgaan. Je springt er juist op een buitengewoon macabere wijze mee om, als je in drie kwartier een oorlog goedkeurt en je het overlaat aan een minister van Buitenlandse Zaken die kritische geluiden over de juridische grondslag in een doofpot stopt. Hoe langer Balkenende blijft zitten, des te ongeloofwaardiger het wordt’.
Maar daar laat Spong het niet bij. Hij is ook van mening dat Balkenende – anders dan het huidige kabinet beweert – niet integer heeft gehandeld: ‘als ik zie dat ons land steun heeft verleend aan een illegale oorlog, een oorlog die met list en bedrog tot stand is gekomen, wat de verantwoordelijken hadden kunnen weten, vind ik dat onze regering op niet integere wijze de macht uitoefent. In juridische termen heeft Balkenende “voorwaardelijk opzet” op een illegale oorlog. Dat is wanneer iemand bewust de aanmerkelijke kans op de koop toe neemt dat een bepaalde handeling strafbaar is. Als je steun aan een oorlog verleent in de wetenschap dat er juristen op je ministerie zijn die zeggen dat er geen voldoende volkenrechtelijk mandaat is en wetende dat je veiligheidsdiensten alleen maar de Amerikaanse en Britse nakakelen, neem je bewust de kans dat het fout zit’.
Op de vraag of Balkenende en De Hoop Scheffer vervolgd kunnen en moeten worden voor hun betrokkenheid bij de Irak-oorlog is Spong duidelijk: ‘Het zou moeten’. Dat ligt hij toe: ‘Als je materiële steun verleent aan een illegale oorlog, ben je een oorlogsmisdadiger. Je zou kunnen zeggen dat politieke steunverlening vertaald in strafrechtelijke termen in de buurt komt van medeplichtigheid’. In meer juridische taal omschrijft Spong het als volgt: ‘Politieke steun verlenen kan worden opgevat als een vorm van behulpzaam zijn bij het verkrijgen van internationaal draagvlak voor die oorlog. Daarnaast is het denkbaar dat het bieden van die steun kan worden gezien als een vorm van passieve medeplichtigheid. Dat is pas strafbaar als er een internationale rechtsplicht bestaat te trachten een illegale oorlog te voorkomen’.
Lees het interview.

 

9 februari 2010

• Precies vier weken na het verschijnen van het rapport van de commissie-Davids heeft het kabinet zijn reactie naar de Tweede Kamer gestuurd. Daarnaast kwam het kabinet met antwoorden op een groot aantal openstaande vragen uit de Eerste en Tweede Kamer.
Lees de kabinetsreactie op het rapport-Davids.
Lees de antwoorden van het kabinet op de vragen uit beide Kamers.

• In Londen hoorde de commissie-Chilcot vandaag opnieuw Jack Straw. Hij was in 2003 minister van Buitenlandse Zaken. Dit is voorlopig het laatste verhoor van de commissie, die waarschijnlijk in juni of juli 2010 haar werkzaamheden hervat. Zie ons speciaal dossier The Iraq Inquiry voor publicaties over de hearings.
Naar het dossier.

 

8 februari 2010

• Het kabinet is bijna klaar met de reactie op het Irak-rapport van de commissie-Davids, aldus NRC Handelsblad. Morgenochtend komt het voltallige kabinet bijeen om zich over een onderling akkoord te buigen. Er zijn dan precies vier weken verstreken sinds de publicatie van het rapport. Het kabinet had toegezegd om ‘begin februari’ te reageren. Er trad vertraging op omdat partijen elkaar onvoldoende konden vinden in een eensluidende reactie. De kwestie-Irak houdt met name de PvdA en het CDA al jaren verdeeld. De commissie-Davids bevestigde de standpunten van de PvdA, en had ongenadige kritiek op Balkenende. Diens initiële reactie op het rapport-Davids kelderde bijna het kabinet.
Lees het artikel.

• Ook vandaag bereikte het kabinet geen overeenstemming over de reactie op het rapport van de commissie-Davids, die de Tweede Kamer voor begin februari was toegezegd. Dat meldt de Volkskrant. De bewindslieden Balkenende, Bos, Rouvoet, Koenders, Van Middelkoop en Verhagen bespraken de kwestie vanochtend tijdens een werkontbijt. Volgens Bos ‘is er wel weer vooruitgang geboekt’, volgens Rouvoet is men zelfs ‘goed opgeschoten’, maar Van Middelkoop meldde na het ontbijt: ‘Het is ingewikkelder dan we dachten.’ Wordt vervolgd.
Lees het artikel.

 

6 februari 2010

• In een interview met de Volkskrant stelt de Britse auteur Nick Davies dat door commercialisering van de media de journalistiek tegenwoordig gemakkelijk wordt gemanipuleerd en dat ze daardoor nog maar zelden toekomt aan haar belangrijkste taak: waarheidsvinding. Davies, gerenommeerd onderzoeksjournalist van de Guardian en auteur van het onlangs vertaalde Flat earth news (Gebakken lucht), is daarom erg pessimistisch over de huidige journalistiek. In zijn boek schrijft Davies hoe de media met steeds minder personeel en minder middelen steeds meer artikelen moet produceren. Dat leidt ertoe dat er steeds meer gebruik wordt gemaakt van pr-materiaal en prefab artikelen van persbureaus (die vaak niet gecheckt worden). Steeds minder gaan journalisten zelf op onderzoek uit om verhalen te checken. Het resultaat is dat de macht vrij spel krijgt en er steeds meer leugens in de kranten verschijnen. Niet in de laatste plaats draagt de grotere propagandarol die geheime diensten tegenwoordig op zich nemen daartoe bij. Rondom de Irak-oorlog werd dit pijnlijk duidelijk. Geheime diensten en oorlogszuchtige politici slaagden er namelijk vrij gemakkelijk in van een vrij onbetekenend figuur, de Jordaniër Abu Musab al-Zarqawi, een groot terrorist en de schakel tussen Irak en Al-Qaida te maken. Zo werd een extra legitimatie voor de oorlog tegen Irak uit de hoge hoed getoverd. 5 februari 2003, tijdens zijn speech voor de Veiligheidsraad, legde de minister van Buitenlandse Zaken Powell het gevaar van Al-Zarqawi aan de wereld uit. Davies over die kwestie: ‘Powell zei: Al-Zarqawi is een senior luitenant van Bin Laden. Dat was niet waar. Hij zei: hij heeft gevochten in Afghanistan. Niet waar. Hij zei: Al-Zarqawi is ernstig gewond geraakt: dat was niet waar. Vanwege de verwonding moest hij naar Bagdad voor een operatie: ook niet waar. Dit was gebeurd met toestemming van Saddam Hoessein, en ook dat was niet waar. Hij runde Al-Qaida in Irak: niet waar’! Zonder enige waarschuwing belandde deze propaganda echter in de kranten, ook in Nederland. Het is een duidelijk voorbeeld van de verregaande gevolgen van commercialisering van de media.
Lees het interview.
Lees een uitgebreide recensie van Flat earth news.

• ‘Zeer tegen de wens van het CDA in’, schrijft de Volkskrant, ‘is het kabinet er niet in geslaagd vrijdag een reactie te formuleren op het rapport-Davids over Nederlandse steun aan de Irak-oorlog in 2003’. Balkenende ziet zijn Olympische trip in gevaar komen, maar coalitiepartner PvdA laat zich niet opjagen. Nog altijd heeft Bos spijt dat hij zich bij de presentatie van het rapport-Davids (zie hieronder: 12 januari 2010) wél liet opjagen omdat Balkenende een snelle eerste kabinetsreactie verlangde.
Die houding is versterkt nadat een concepttekst uitlekte (zie hieronder: 4 februari 2010), die door medewerkers van Balkenende blijkt te zijn geproduceerd. Het concept breekt op belangrijke punten met de conclusies van de commissie-Davids. Zo wordt Balkenende vrijgepleit van zijn tekortschietende leiderschap, en wordt de PvdA beticht van een ‘Irak-deal’ met het CDA in 2003. Bij de PvdA bestaat dan ook de indruk dat het concept bewust door het CDA gelekt is.
Lees het artikel.

 

5 februari 2010

• Het kabinet heeft zijn toezegging aan de Tweede Kamer om begin februari met een reactie op het rapport-Davids te komen niet waar kunnen maken. Dat meldt Nu.nl. Na afloop van het kabinetsberaad bleek uit verklaringen van verschillende ministers dat er geen overeenstemming bestaat over de termijn die het kabinet nog nodig denkt te hebben. Minister Ter Horst (Binnenlandse Zaken, PvdA) meende dat ‘het begin van de maand tot de vijftiende loopt’. Vice-premier Rouvoet (ChristenUnie) meldde juist dat het ‘goed opschiet’, terwijl zijn collega Bos (PvdA) geen enkele indicatie wil geven voor de termijn die het kabinet nog nodig heeft.
Lees het artikel.

 

4 februari 2010

• KRO Reporter heeft de hand weten te leggen op een conceptversie van de kabinetsreactie op het rapport van de commissie-Davids. Het concept is gedateerd op 21 januari, en dus twee weken oud. In een reactie laat de Rijksvoorlichtingsdienst weten dat het gaat om een onvoldragen ambtelijk concept. Diverse ministers pretenderen het stuk niet te kennen, of spreken uit dat er sindsdien al ‘tientallen’ andere versies hebben bestaan en dat alleen de eindversie hen interesseert.
Desondanks is het uit 26 pagina’s bestaande stuk interessant omdat het een mogelijke initiële richting aangeeft van de komende kabinetsreactie die ‘begin februari’ aan de Tweede Kamer is toegezegd. Ook interessant is dat de eindversie straks een inzicht zal bieden in de veranderingen die het kabinet heeft aangebracht ten opzichte van het concept, en daarmee in de machtverhoudingen tussen PvdA en CDA terzake. Op de website van Reporter wordt een analyse gegeven van de belangrijkste concept-antwoorden. Daaruit blijkt dat het kabinet op een aantal punten door het stof gaat, maar zich op andere punten verzet tegen de conclusies van de commissie-Davids.
Lees de conceptbrief.
Lees de analyse.

• De Volkskrant herinnert eraan dat het kabinet haast begint te krijgen met twee gewichtige dossiers: de reactie op het rapport-Davids over het Irak-onderzoek, en het besluit over de toekomstige aanwezigheid in Afghanistan. Het eerste, de reactie op ‘Davids’, is aan de Kamer toegezegd voor ‘begin februari’. Een besluit over het tweede dient voor 1 maart te zijn genomen. De Tweede Kamer wil voor de verkiezingen van 3 maart over beide onderwerpen met het kabinet in debat.
De kans dat dit lukt wordt snel kleiner. Zo wil Balkenende eind volgende week naar Vancouver om de sporters een hart onder de riem te steken, en gaat de Kamer vanaf 19 februari op reces zodat 2 maart de eerste vergaderdag wordt. Bovendien zal de Tweede Kamer voorafgaand aan het debat nog een hoorzitting willen organiseren, en hebben talloze politici beslommeringen in het teken van de verkiezingen.
Op beide dossiers staan de coalitiepartners PvdA en CDA bovendien lijnrecht tegenover elkaar. Inzake ‘Irak’ is het CDA van mening dat het genoeg heeft geleden: Balkenende moest onder druk van de PvdA immers toegeven dat de door hem gesteunde oorlog illegitiem was. Het CDA verwacht nu ‘inschikkelijkheid’ van de PvdA, die met het rapport-Davids echter juist zijn gelijk bevestigd heeft gekregen en er door een kritische Kamerfractie en achterban aan herinnerd zal worden dat elke speelruimte taboe is. Het is dus het CDA dat diep zal moeten buigen door de conclusies van Davids te accepteren of feitelijk te ontkrachten. Dat is voor het starre CDA en de ijdele Balkenende een zware opgave, die dus nog wel even op zich zal laten wachten. Anderzijds zit ‘begin februari’ er bijna op. Het kabinet heeft haast.
Lees het artikel.

 

3 februari 2010

• In De Groene Amsterdammer doet Joeri Boom verslag van zijn grondige studie van het rapport-Davids. Zijn voornaamste bevindingen: het rapport is nog grimmiger dan de conclusies doen vermoeden, en alleen die leidden al tot een bijna-kabinetscrisis. Bovendien: er staan belangrijke onderwerpen in het rapport die niet door de separate conclusies worden gedekt of onvoldoende zijn benoemd.
Boom benoemd er een aantal, zoals de conclusie van Davids dat voor de Amerikanen ‘politieke steun’ van groter belang was dan ‘militaire steun’. De VS hadden geen behoefte aan militaire capaciteit, maar aan goede publiciteit, en vonden in Nederland met zijn internationale standing de ideale bondgenoot. Daarmee wordt afgerekend met de suggestie dat Nederland ‘slechts’ politieke steun heeft verleend.
Ook belicht Boom de rol van Jaap de Hoop Scheffer in de besluitvorming binnen de Ministerraad. Zo verstrekte de toenmalige minister van Buitenlandse Zaken zijn collega’s onjuiste informatie over Iraks medewerking aan de inspecties – het cruciale argument voor de Minsterraad –, en liet hij na te vermelden dat de VS en de Britten geen toereikend plan hadden voor het naoorlogse Irak. Ook kwam hij met de claim dat Nederland een ‘eigenstandige afweging’ mocht maken ten aanzien van Iraks material breach, terwijl zijn eigen juristen hem hadden gewaarschuwd dat dat oordeel aan de Veiligheidsraad was voorbehouden. Hiermee duwde De Hoop Scheffer zijn collega-ministers over de rand van het volkenrecht.
Het artikel vestigt ook de aandacht op de rol van het ambtelijk apparaat. Dat heeft zich veelal kritiekloos ten dienste gesteld van beleid dat nu zwaar is veroordeeld. Dit behoort een debat los te maken over de gewenste moraliteit en integriteit ten aanzien van het recht van onze ambtenaren. Mogen we erop rekenen dat zij aan de bel trekken als zij ook maar vermoeden dat er iets ernstigs aan de hand is – ten aanzien van het volkenrecht bijvoorbeeld? Daarnaast heeft een select groepje ambtenaren een veel belangrijker, actieve rol gespeeld. Zo pionierde raadadviseur Visser met een eigen informatietreintje tussen de Britse en Amerikaanse veiligheidsdiensten en premier Balkenende (zie hieronder: 30 januari 2010). Andere namen die steeds weer opduiken zijn de mannen aan de top van Buitenlandse Zaken, de handen en voeten van Jaap de Hoop Scheffer: Majoor en Siblensz. Alleen al het duiden van de werkelijke invloed die deze drie ambtenaren hebben gehad op de besluitvorming, rechtvaardigt een parlementaire enquete.
Lees het artikel.

 

2 februari 2010

• In NRC Handelsblad stelt colomniste Louise O. Fresco een aantal indringende vragen met betrekking tot de Irak-oorlog. Zo vraagt zij zich af waarom een ramp als die in Haïti direct tot een nationale inzameling leidt, maar de oorlog tegen Irak – nota bene door Nederland gesteund – niet. Collectieve blindheid? Of het gevoel dat dit ‘onze oorlog niet was’, omdat de bevolking in meerderheid tegen de Nederlandse steun was?
Fresco gebruikt deze en andere vragen als introductie tot die ene, zelden gestelde Moeder Aller Vragen: ‘Wat was de morele rechtvaardiging voor de oorlog in Irak? Er zijn veel politieke argumenten aangevoerd, al of niet achteraf, maar morele afwegingen waren dat niet. […] De humanitaire gevolgen bleven buiten beeld.’ Fresco wijst op vier elementen waaruit een morele afweging dient te bestaan: Zijn alle alternatieven uitgeput? Zijn we bereid consequent elders dezelfde middelen in te zetten? Scheppen we een precedent? En wegen de kosten op tegen het doel?
Haar conclusie is hard: ‘Geen van deze vragen is in mijn ogen voldoende beantwoord, toen niet, en nog steeds niet. Het grootste falen van de oorlog in Irak is niet de afwezigheid van een volkenrechtelijk mandaat of de misleidende informatie aan de volksvertegenwoordiging, noch de naïviteit, maar het gebrek aan morele reflectie. Het overheersende geluid bij voorstanders en tegenstanders is nog steeds dat van zelfrechtvaardiging. Door het zwijgen over de morele grondslagen van deze oorlog zijn wij allen medeverantwoordelijk. Dat debat is nog lang niet afgelopen.’
Lees het artikel.

• In Londen hoorde de commissie-Chilcot vandaag Clare Short. Zij was in 2003 minister van Ontwikkelingssamenwerking. Tijdens de zitting beschuldigde Short Tony Blair er onder meer van te hebben gelogen en het parlement te hebben misleid. Zie ons speciaal dossier The Iraq Inquiry voor publicaties over de hearings.
Naar het dossier.

 

1 februari 2010

• De Britse Guardian publiceert een gedreven artikel van George Monbiot. Deze overvloedig bekroonde Britse auteur schreef een aantal bestsellers (waaronder Hitte. Hoe voorkomen we dat de planneet verbrandt?, The Age of Consent en Captive State) en talloze artikelen over thema’s als klimaat en corporatisme. In dit geval schrijft Monbiot als oprichter van de website ArrestBlair.org en de daaraan ten grondslag liggende campagne, die hij in een eerder artikel aankondigde.
De aanleiding voor ArrestBlair.org is dat voormalig premier Tony Blair door de gevestigde orde niet verantwoordelijk wordt gehouden voor zijn aandeel in de Irak-oorlog. Monbiot noemt als voorbeeld de tandenloze commissie-Chilcot die werkt aan het vijfde Britse Irak-onderzoek en recent Blair tijdens diens verhoor eenvoudig liet wegkomen. Monbiot: ‘When the entire administration is engaged in a criminal act, when there is no clear separation of powers between the government and the judiciary, when those appointed to hold the government to account are as scary as a litter of kittens, where do you turn?’
De campagne ArrestBlair.org biedt een adequaat antwoord op deze vraag: dan doen we het zélf, door middel van een burgerarrest. De website roept burgers op om Blair te arresteren for crimes against peace. Sterker nog: ArrestBlair.org looft een beloning uit voor elke burger die erin slaagt bij Blair een burgerarrest uit te voeren. Daartoe wordt het publiek opgeroepen geld te doneren, waarvan steeds een kwart beschikbaar is voor een arrest. Per 5 februari is € 15.000 gedoneerd, en heeft het eerste burgerarrest plaatsgevonden. In het artikel gaat de auteur uitgebreid in op zijn motivatie, doel en werkwijze – net als zijn eerdere artikel een genot om te lezen.
Al veel vaker spraken Britten van naam en faam zich uit over de kwestie-Irak. Onder hen kunstenaars, wetenschappers, sporters, schrijvers en journalisten. Monbiot heeft hieraan met ArrestBlair.org nu een nieuwe, spektaculaire dimensie toegevoegd. De Britse situatie roept de vraag op waarom bij ons de Bekende Nederlanders – met name die uit de wetenschap en de Kunsten – zich nooit hebben uitgesproken over de kwestie-Irak? En waarom zij dat niet alsnog doen. Tenzij zij allen menen dat onze normen en waarden bij de politiek in goede handen zijn.
Lees het artikel.

 

30 januari 2010

• In een even uitvoerig als interessant artikel gaat Steven Derix in NRC Handelsblad in op de conclusies van de commissie-Davids met betrekking tot de rol van de inlichtingendiensten in de besluitvorming die leidde tot steun aan de Irak-oorlog. Davids concludeerde dat Balkenendes ministerie buiten de AIVD en MIVD om inlichtingenmateriaal van de Britten en Amerikanen accepteerde, om dat vervolgens mede namens de AIVD en MIVD aan de buitenwereld te presenteren. De Nederlandse diensten wisten hier niets van. Sterker nog, zij kwamen zelf tot veel mildere conclusies met betrekking tot Iraks dreiging dan de Brits-Amerikaanse diensten, maar hun adviezen werden door Balkenende genegeerd. Alleen informatie die de gewenste uitkomst – steun aan de Brits-Amerikaanse invasie van Irak – ondersteunde was welkom bij de premier.
Tot welke proporties dit heeft geleid ondervond de MIVD, toen bleek dat van de door de spindoctors van Blair samengestelde For Your Eyes Only-brief (september 2002) zelfs twee versies bestonden: één voor het reguliere inlichtingenkanaal (AIVD en MIVD), en één direct bestemd voor de premier en voorzien van ‘opgesekste’ conclusies. Deze en andere voorbeelden tonen ten overvloede aan dat Balkenendes repeterende argumentatie over de ‘eigenstandige afweging’ van het kabinet met betrekking tot Iraks dreiging – die in lijn zou liggen met de visie van de AIVD en MIVD – altijd onwaar was, en slechts tot doel had om de bevolking en Tweede Kamer achter de steun aan de oorlog te krijgen. Er was wel een eigenstandige afweging, maar die werd door de Nederlandse inlichtingendiensten geenszins gedeeld.
Hoogleraar en inlichtingenexpert Bob de Graaff spreekt van ‘een doodzonde’: ‘De premier is zelf inlichtingenanalist gaan spelen. Je vraagt je af waarom we dan nog een Wet op de inlichtingen en veiligheidsdiensten hebben in dit land’. De AIVD en MIVD maken de premier nog ernstiger verwijten, wijzend op de feitelijke situatie van buitenlandse inmenging in Nederlands beleid, nota bene inzake een oorlog. Woedende AIVD’ers spreken van ‘ordinaire inmenging in Nederlandse staatszaken’. Nadat Davids eerder ook al gehakt maakte van Balkenendes staccato volkenrechtelijke redenering kwam hiermee ook een definitief einde aan diens laatste mantra. Dat luidde: ‘Ik heb niets te verbergen’.
In het artikel blijft één kwestie onderbelicht: het functioneren van  topambtenaren zoals Visser, Sibletz en Majoor, die op de ministeries van Algemene Zaken en Buitenlandse Zaken een cruciale rol speelden. Davids ziet in zijn rapport geen drijvende kracht in de ambtenarij. Dat is geruststellend. Daarmee zijn echter niet alle vragen beantwoord. Want zowel uit zijn rapport als uit eerdere publicaties blijkt dat hun invloed groot is, en dat op dit niveau volop ‘eigenstandige afwegingen’ worden gemaakt van groot strategisch belang. Stelt u zich het volgende maar eens voor. Wat zou er zijn gebeurd als de in het NRC-artikel genoemde topambtenaar Visser ervoor had gepast om de gepimpte Brits-Amerikaanse informatie aan de premier te voeren, of diens bevel had genegeerd om Bos voor te liegen? Wat zou er zijn gebeurd als de in een eerder NRC-artikel genoemde topambtenaren ervoor hadden gepast om de klemmende waarschuwingen van hun juristen over de legaliteit van de oorlog ‘op te bergen voor het nageslacht’? Wat zou er zijn gebeurd als topambtenaren als de ontslagen Hans Siepel het voor het zeggen hadden gehad? Dat zijn relevante vragen, waarop het antwoord ingrijpend is: de kans dat Nederland de oorlog zou hebben gesteund zou miniem zijn geweest. Die constatering maakt verder debat noodzakelijk en urgent.
Daarnaast zitten we met het schurende residu van de betoonde ambtelijke performance. Want hoe je het ook bekijkt, ambtenaren en diplomaten hebben meegewerkt aan de geconstrueerde steun aan een oorlog die ook nog eens een wettig mandaat ontbeerde. Dat hoort een debat los te maken over de status van het internationale recht binnen de overheid, over de individuële verantwoordelijkheid en het gewenste morele besef van ambtenaren en diplomaten, en over de dominantie van Buitenlandse Zaken op cruciale functies en posten.
Lees het artikel.

 

29 januari 2010

• Ambtenaren van het ministerie van Buitenlandse Zaken die door de commissie-Davids zijn gehoord, zijn woedend over een aantal conclusies van de commissie, schrijft NRC Next. Met name de ambtenaren die volgens Davids en de zijnen op 9 augustus 2002 met minister De Hoop Scheffer in drie kwartier de beleidslijn ten aanzien van Irak uitstippelden, verwijten de commissie ‘vooringenomenheid’ en ‘het toeredeneren naar vaststaande uitkomsten’. Onder de ambtenaren, die allen anoniem wensen te blijven, weerklinkt de roep om een parlementaire enquête: ‘Laat die parlementaire enquête maar komen. Ik wil graag onder ede gehoord worden.’
De ambtenaren storen zich ook aan ‘de toon van veel wijsheid achteraf’ die volgens hen het rapport kenmerkt. ‘Ik zou wel willen weten hoe de conclusie van de commissie had geluid als de Amerikanen en Britten in 2003 door de Irakezen met bloemen waren ontvangen en alles goed was afgelopen’, zegt een hoge ambtenaar tegen de krant. Kennelijk zijn de emoties op Buitenlandse Zaken even hoog opgelopen als bij premier Balkenende, want dat Davids in het geschetste geval tot dezelfde conclusies was gekomen als nu realiseert men zich op het ministerie hopelijk ook wel.
De ambtelijke onvrede is ook de commissie-Davids ter ore gekomen, maar van Buitenlandse Zaken is daar nog niets vernomen, laat commissielid Nico Schrijver weten: ‘Ik hoor dat er op Buitenlandse Zaken gesproken wordt over allemaal feitelijke onjuistheden. Maar behalve een paar verkeerde initialen, heb ik nog niets concreets gehoord.’
Lees het artikel.

• In Londen hoorde de commissie-Chilcot vandaag Tony Blair, die van 1997 tot 2007 premier van Engeland was. Zie ons speciaal dossier The Iraq Inquiry voor publicaties over de hearings.
Naar het dossier.

 

27 januari 2010

• In Londen hoorde de commissie-Chilcot vandaag Lord Goldsmith. Hij was Blairs belangrijkste juridische adviseur (attorney general) en lid van het kabinet. Kort voor de oorlog bepaalde Goldsmith dat er een juridische basis voor de inval bestond. In eerdere adviezen beweerde hij echter dat een adequaat volkenrechtelijk mandaat ontbrak. Zie ons speciaal dossier The Iraq Inquiry voor publicaties over de hearings.
Naar het dossier.

 

26 januari 2010

• Oud-minister van Buitenlandse Zaken Jaap de Hoop Scheffer (CDA), hoofdrolspeler in de besluitvorming over de Nederlandse steun aan de Irak-oorlog, wil niet ingaan op het feit dat de oorlog een wettig mandaat ontbeerde. Ondanks de ernst van deze conclusie – in feite een directe aanklacht – van de commissie-Davids, zegt De Hoop Scheffer zich pas na de ‘politieke lawaaifase’ over de betwiste juridische onderbouwing te willen uitlaten. Dat meldt Trouw. De handelswijze van de oud-minister staat haaks op zijn juist overvloedige uitspraken over hetzelfde onderwerp vanaf het najaar van 2002  Al vanaf dat vroege moment propageerde hij dat de oorlog zonder nieuwe resolutie toch in lijn lag met het volkenrecht. Ook was hij koploper in het verspreiden van de ‘vaststaande [sic] dreiging’ van Irak. In het artikel bestrijdt De Hoop Scheffer het door de commissie-Davids geschetste beeld dat Nederland kritiekloos achter de VS aanliep.
Lees het artikel.

• In Londen hoorde de commissie-Chilcot vandaag onder andere Sir Michael Wood en Elizabeth Wilmshurst. Zij waren in 2003 de belangrijkste juridische adviseurs van het Britse ministerie van Buitenlandse Zaken. Wilmshurst nam kort voor de oorlog ontslag omdat ze de aanval in strijd achtte met het internationale recht. Zie ons speciaal dossier The Iraq Inquiry voor publicaties over de hearings.
Naar het dossier.

 

25 januari 2010

• In De Socialist vat Allard de Rooi, oprichter van Openheid over Irak, de belangrijkste conclusies van de commissie-Davids samen. Ook gaat hij in op de rol van de Tweede Kamer in de kwestie-Irak nu is komen vast te staan dat de volksvertegenwoordiging zeven jaar lang zeer ernstige feiten niet onder ogen heeft willen zien, en ondanks ernstige aanwijzingen en verdenkingen niet heeft willen optreden.
Lees het artikel.

 

21 januari 2010

• Het Leids Universitair weekblad Mare publiceert een opmerkelijke brief van student Matthijs Wibier, die bepleit dat de positie van Jaap de Hoop Scheffer als hoogleraar aan de Universiteit Leiden onhoudbaar is geworden. In een helder betoog verwijt hij de voormalige minister van Buitenlandse Zaken de wetenschappelijke variant van tunnelvisie – teleologie genaamd: het aanvoeren van selectieve bewijsvoering, en het verzwijgen van tegenbewijs, om tot de gewenste uitkomst – in dit geval Nederlandse steun aan de Amerikaans-Britse invasie van Irak – te komen.
Wibier spreekt van ‘bedrog’, en vraagt zich af of we dit mogen accepteren van een hoogleraar. Dit temeer daar het De Hoop Scheffer aan wetenschappelijke kwalificaties ontbreekt en zijn kaliber dus vooral getoetst moet worden aan de wijze waarop hij onderzoek doet. Zijn conclusie: ‘Kennelijk is De Hoop Scheffer iemand die er in een uiterst serieuze context voor kiest zich van een wetenschappelijk fundamenteel onverantwoorde denktrant en handelswijze te bedienen. De universiteit dient zich dus zo spoedig mogelijk van deze smet op het blazoen te ontdoen. Een hoogleraarplek is nu eenmaal geen snuffelstage. [...] Het weigeren of negeren van deze oproep is een schoffering van alle medewerkers, alle studenten en alle alumni’.
Lees het artikel.

• In Londen hoorde de commissie-Chilcot vandaag Jack Straw. Hij was onder Blair minister van Buitenlandse Zaken. Zie ons speciaal dossier The Iraq Inquiry voor publicaties over de hearings.
Naar het dossier.

 

19 januari 2010

• NRC Handelsblad gaat in op het rondetafelgesprek dat Tweede Kamerleden vandaag voerden met leden van de commissie-Davids. Tijdens het overleg namen Davids en zijn onderzoekers afstand van het kabinetsoordeel dat ‘met de kennis van nu’ in 2003 een ander volkenrechtelijk besluit zou zijn genomen. De commissie staat op het standpunt dat al voor de oorlog vaststond dat de juridische legitimering ervan niet deugde, en dat dit bij het kabinet bekend was. Met andere woorden: er bestaat in volkenrechtelijk opzicht geen verschil tussen ‘de kennis van nu’ en ‘de kennis van 2003’.
Ook hield de commissie vast aan een ander door premier Balkenende bestreden punt: het onvolledig informeren van de Tweede Kamer over het Amerikaanse verzoek tot steun bij de troepenopbouw voor de Irak-oorlog.
Lees het artikel.

 

18 januari 2010

• In de Volkskrant gaat Bibi van Ginkel, internationaal jurist bij Clingendael, in op het gegoochel van het kabinet met het begrip ‘adequaat volkenrechtelijk mandaat’. In het spoeddebat van 13 januari naar aanleiding van Balkenendes initiële reactie op het rapport-Davids vonden het kabinet en de Tweede Kamer elkaar in de bezweringsformule dat de oorlog tegen Irak over een ‘adequater volkenrechtelijk mandaat’ had dienen te beschikken. In haar artikel betoogt Van Ginkel dat dat onzin is: ‘Een mandaat is er, of niet, daar zit niets tussenin’.
Eerder betoogden andere juristen ook al dat het geweldsverbod in het volkenrecht het uitgangspunt is, dat slechts mag wijken voor het recht op zelfverdediging of een geweldsmandaterende resolutie van de Veiligheidsraad. De Irak-oorlog ontbeerde beide. Daarmee was de oorlog volgens het internationaal recht illegaal.
Openheid over Irak heeft zich de afgelopen drie jaar intensief ingezet om het ‘adequaat volkenrechtelijk mandaat’ beter geregeld te krijgen. Ook de Eerste Kamer hield zich sinds het voorjaar van 2007 met de kwestie bezig. Nadat Balkenende en Verhagen er in meerdere debatten en na honderd schriftelijke vragen niet in slaagden duidelijkheid te scheppen – die ten koste zou gaan van hun Irak-standpunt –, vond de Eerste Kamer het welletjes en ontstond een meerderheid voor een onderzoek. Onder die druk, en dankzij nieuwe onthullingen ging Balkenende uiteindelijk door de knieën: de commissie-Davids was het gevolg. Lessen trekken is in Nederland een tijdrovende en kostbare aangelegenheid, zelfs als de inzet een zaak van oorlog en vrede, leven en dood is.
Lees het artikel.

 

17 januari 2010

• In Buitenhof is Wouter Bos te gast. Bos is behalve minister van Financiën en vice-premier ook partijleider van de Partij van de Arbeid. De uiteenlopende belangen die zijn functies met betrekking tot de kwestie-Irak in zich bergen botsten deze week frontaal toen de Tweede Kamerfractie van de PvdA geen genoegen nam met de kabinetsreactie op het rapport van de commissie-Davids. De situatie werd ternauwernood gered met een draak van een tweede verklaring, en een diepe knieval van Balkenende die onder druk van Bos’ PvdA moest terugkomen op zijn juridische redenering uit 2003.
In het gesprek geeft Bos onomwonden toe dat de eerste reactie van het kabinet ‘niet zuiver’ was, zoals Willibrord Davids dat eerder in NRC Handelsblad noemde (zie hieronder: 16 januari 2010). Hij benadrukte dat het kabinet in zijn tweede reactie uitsprak dat het rapport-Davids voortaan ‘leidend’ zal zijn, en verduidelijkte dat hiermee wordt bedoeld ‘dat de commissie gelijk heeft’.
Bos betoonde zich zeer ongelukkig met het in eerste instantie door Balkenende gecreëerde beeld dat het kabinet zich niets van Davids zou aantrekken. Met betrekking tot de moeizame onderhandelingen die nodig waren om tot de tweede reactie te komen zei Bos te hebben getwijfeld aan het voortbestaan van het kabinet.
Er resten nu nog drie werkweken om te komen tot een uitgebreide kabinetsreactie op het rapport-Davids, inclusief beantwoording van talloze vragen uit zowel de Eerste als de Tweede Kamer. Bos denkt dat het ‘niet makkelijk’ zal worden om hier met het CDA uit te komen – de partijen waren elkaars tegenpolen en hebben een grote gevoeligheid opgebouwd op dit thema. Toch staat Bos niet (langer) open voor compromissen of deals. Zijn blazoen is wat betreft ‘Irak’ genoeg geschonden. Als hij nu niet op elke slak zout legt gaat hij straks definitief de geschiedenisboeken in als ‘bad guy’, en jaagt hij de PvdA verder de vernieling in. In de praktijk zal hij Balkenende met betrekking tot de belangrijke conclusies van Davids op de knieën moeten dwingen, te beginnen met de kwestie van het ‘adequaat volkenrechtelijk mandaat’. Bos: ‘In het internationaal recht bestaat nauwelijks een midden. Dat moet je tot op het bot uitdiscussiëren’.
Bekijk de uitzending.

• Het Financieele Dagblad gaat in op de effecten van het Irak-tumult van afgelopen dagen op de peilingen van Maurice de Hond. De Hond concludeert dat de drieste reactie van premier Balkenende op het rapport van de commissie-Davids onder de kiezers tot groot onbegrip heeft geleid. Zeven van de tien Nederlanders keren zich tegen Balkenende, en zijn het eens met de ophef die Balkenendes reactie veroorzaakte. Slechts 17 procent van de burgers steunt Balkenendes argumentatie. In de peilingen verloor het CDA drie zetels, en komt op 24 (nu 42). De PvdA won er twee, en komt op 16 (nu 33). Het vertrouwen in Balkenende is gezakt tot het niveau van zijn LPF-experiment in 2002. Hij scoort nog slechts een 4.0.
Lees het artikel.

 

16 januari 2010

• In een groot interview met NRC Handelsblad noemt Willibrord Davids, voorzitter van de Onderzoekscommissie-Irak, de reactie van premier Balkenende op het Irak-rapport ‘niet zuiver’. Balkenende verzette zich heftig tegen de conclusie van de commissie-Davids dat de door Nederland gesteunde Irak-oorlog een adequaat volkenrechtelijk mandaat ontbeerde. Hij verwees daarbij naar een kanttekening van commissielid Van Walsum, waarin gesteld wordt dat er zich situaties kunnen voordoen waarin het volkenrecht niet leidend is. Davids memoreert dat dat nou juist de lijn was die het kabinet-Balkenende I in maart 2003 niet verkoos te volgen. De premier heeft daarentegen altijd volgehouden dat het volkenrecht de oorlog legitimeerde, en dat de Nederlandse steun kon bogen op een ‘sluitende juridische legitimering’. Balkenende werd destijds door vriend en vijand gewaarschuwd dat zijn redenering ondeugdelijk was, en zelfs zou kunnen leiden tot een gang naar het Strafhof.
Lees het artikel.

 

14 januari 2010

• Vrij Nederland publiceert een profiel van de burgerbeweging Openheid over Irak, waarin vier van de meest actieve leden aan het woord komen. De beweging houdt zich sinds het najaar van 2002 met de kwestie-Irak bezig. Het artikel beschrijft de belangrijkste activiteiten en geeft inzicht in de invloed die Openheid over Irak gaandeweg wist op te bouwen. Niet voor niets noemt Vrij Nederland de presentatie van het Irak-rapport het finest hour van de burgerbeweging.
Lees het artikel.

• In een artikel over de ontstane crisissituatie in het kabinet na uitlatingen van minister-president Balkenende over de bevindingen van de commissie-Davids en stevige kritiek daarop door PvdA-fractieleider Mariëtte Hamer, schrijft NRC Handelsblad  dat ‘een kabinetscrisis voorlopig afgewend [is]’. Kort na het verschijnen van het rapport van de commissie veegde Balkenende de belangrijkste conclusies – met name dat een volkenrechtelijk mandaat voor de oorlog tegen Irak ontbrak, dat de Kamer soms onvoldoende is geïnformeerd en dat inlichtingeninformatie selectief gebruikt werd – met gemak van tafel. Hamer reageerde aangeslagen en verweet de premier ‘te zeer’ zijn eigen visie op de gebeurtenissen te hebben gegeven en niet namens het huidige kabinet te hebben gesproken (zie hieronder: 12 januari).
Na een dag crisisberaad verscheen een brief met een kabinetsstandpunt over Balkenende’s optreden de dag ervoor. Die is op punten genuanceerder dan de uitlatingen van de premier. In de brief staat bijvoorbeeld dat ‘met de kennis van nu’ een ‘adequater volkenrechtelijk mandaat nodig zou zijn geweest’ voor de steun aan de inval in Irak. Bovendien stelt het dat ‘het kabinet het rapport van de commissie-Davids leidend [zal] laten zijn bij een kritische terugblik op het verleden en het trekken van lessen voor de toekomst’. Tijdens het spoeddebat dat op de brief volgde gaf Balkenende na lang aandringen toe: ‘Als je met de inzichten van nu terug zou kijken, denk ik dat je het anders zou hebben gedaan’. Begin februari debatteert de Tweede Kamer verder over het rapport van de commissie-Davids.
Lees het artikel.

• De PvdA wil dat voormalig minister van Defensie Henk Kamp (VVD) door de Tweede Kamer gehoord wordt over zijn substantiële rol in de besluitvorming over de Nederlandse steun aan de Irak-oorlog. Dat meldt Elsevier. De commissie-Davids stelde vast dat Kamp belangrijke nuancerende informatie van de AIVD en MIVD heeft genegeerd, en de oren liet hangen naar opgepompte informatie van buitenlandse inlichtingendiensten. De Tweede Kamer wil pas besluiten over het PvdA-voorstel nadat het kabinet zijn definitieve reactie op het rapport-Davids heeft gegeven. Die is voorzien voor begin februari.
Lees het artikel.

 

13 januari 2010

• NRC Handelsblad gaat in de vorm van vier vragen en antwoorden nader in op de conclusies van het rapport-Davids. Veel van die conclusies zijn spijkerhard. ‘De spanning waarmee politiek Den Haag uitkeek naar de commissie-Davids bleek terecht’, schrijft de krant. Het artikel maakt helder wat er niet deugde aan de juridische redenering van het kabinet-Balkenende I, en aan de ‘eigenstandige afweging’ waarop het kabinet zich altijd heeft beroepen. Interessant is ook de vraag hoe Nederland door zijn voornaamste bondgenoten is benaderd. Het laatste punt gaat in op de vermeende militaire betrokkenheid bij de oorlog, waarover de krant een parlementaire enquête suggereert. Winst is dat – nu de feiten bekend zijn – niemand de noodzaak van het gedane onderzoek meer betwist. De krant wijst op de eerste conclusie uit het rapport-Davids, die luidt: ‘Het zou beter zijn geweest wanneer het onderzoek naar de besluitvorming over politieke steun aan de Irakoorlog in een eerder stadium was verricht’.
Lees het artikel.

• ‘De conclusies van de commissie-Davids zullen verstrekkende gevolgen hebben voor het Britse Irak-onderzoek’. Aldus Philippe Sands, vooraanstaand Brits volkenrechtdeskundige, hoogleraar en advocaat, tegen de NOS. Sands roemt het feit dat de commissie-Davids zware juridische expertise aan boord had, volgens hem een bindende voorwaarde voor succesvol onderzoek. Precies vanwege het ontbreken van die voorwaarde zal het nu in het Verenigd Koninkrijk lopende Irak-onderzoek mislukken, vreest Sands. Blair baseerde zich op dezelfde juridische argumenten als Balkenende. Nu Davids hierover een hard oordeel heeft geveld kan de Britse regering niet langer volhouden dat er een wettig mandaat bestond. Maar je hebt juristen met lef nodig om dat aan te tonen.
Lees het artikel.

• HP/De Tijd voert ons mee naar januari 2003, de turbulente opmaat tot de Irak-oorlog. In november 2002 had de Veiligheidsraad resolutie 1441 aangenomen. In de daaropvolgende maanden werd duidelijk dat de tekst van die resolutie, juist bedoeld om oorlog te voorkomen, door de Amerikaans-Britse coalitie zou worden gebruikt om de oorlog op te baseren. Om dat te voorkomen dienden Harry van Bommel (SP) en Femke Halsema (GroenLinks) in januari 2003 een motie in, die echter geen meerderheid kreeg. Uiteindelijk zou ook Nederland zich volkenrechtelijk aan resolutie 1441 vergrijpen – één van Davids’ belangrijkste conclusies. HP/De Tijd spijkert de PvdA en D66 tegen de wand vanwege het feit dat deze partijen destijds de motie-Halsema/Van Bommel niet hebben gesteund, maar later wel een keel hebben opgezet toen het leed was geschied. Dat is een terechte constatering, en het zou voor beide partijen niet bij deze uitglijder blijven. Er is echter ook wat op de claim af te dingen. Zo mist de kop – ‘PvdA en D66 wilden oorlog’ – de essentie. Die is dat men principieel moet zijn als het om oorlog en vrede gaat. De kwestie-Irak laat zien wat er anders gebeurt.
Wat verder triest stemt is dat het logischerwijs aantrekkelijk is om juist de linkse partijen met hun Irak-verleden te confronteren, maar dat de werkelijke daders – het CDA voorop –langjarig met hún Irak-verleden zijn weggekomen, juist omdat de media ze buiten schot lieten. In feite is dat onvergeeflijk: die partijen wilden namelijk écht oorlog. De vraag is dus ook: waar waren de media toen het er écht om ging? Mogen we de redactie verzoeken?
Lees het artikel.

• In Londen hoorde de commissie-Chilcot vandaag Lord Turnbull. Hij was kabinetssecretaris van Tony Blairs Labour-regering. Zie ons speciaal dossier The Iraq Inquiry voor publicaties over de hearings.
Naar het dossier.

 

12 januari 2010

• Het feit dat het Irak-onderzoek er is gekomen is mede te danken aan de burgerbeweging Openheid over Irak, aldus het tv-programma EenVandaag. Het doet goed dat onze rol na meer dan zeven jaar hard werken erkend wordt door een belangrijk medium als EenVandaag, dat een groot item wijdde aan Openheid over Irak. Aan het woord komen de broers Allard en Martijn de Rooi, beide behorend tot de kern van de burgerbeweging, die veel van hun voorspellingen door Davids bevestigd zien. Vooral in de kwestie van het volkenrechtelijk mandaat heeft de beweging zich in de loop der jaren vastgebeten. Terecht, concludeert het Irak-rapport. Ook het complete gebrek aan voorbereiding voor het naoorlogse Irak is jarenlang door Openheid over Irak aan de kaak gesteld, omdat het de opmaat vormde voor de humanitaire catastrofe die de Irak-oorlog tot een moreel moeras heeft gemaakt. ‘Pervers’, noemt Martijn de Rooi het onmenselijke wegkijken van de realiteit, zowel toen als nu. ‘Moet nu het kabinet vallen?’ – is de slotvraag. ‘Dat is niet de essentie’, zegt Allard de Rooi: ‘We moeten leren dit soort oorlogen niet meer te voeren’.
Bekijk de uitzending.

• Iets na tien uur in de ochtend overhandigt de commissie-Davids haar langverwachte onderzoeksrapport naar de Nederlandse besluitvorming over de politieke steun voor de oorlog tegen Irak aan minister-president Balkenende.
Lees de belangrijkste conclusies van het rapport.
Lees het rapport.

• In een eerste artikel over het rapport somt NRC Handelsblad een aantal van de belangrijkste conclusies uit het rapport van de commissie-Davids op: er ‘ontbrak een volkenrechtelijk mandaat’ voor de Amerikaans-Britse inval in Irak, de Kamer is in sommige gevallen ‘niet volledig geïnformeerd’ (met name over het Amerikaanse verzoek voor militaire steun) en ‘de minister-president heeft aanvankelijk geen of weinig leiding gegeven aan debatten over de Irak- kwestie’.
Lees het artikel.

• In een achtergrondartikel twee uur na het verschijnen van het rapport gaat NRC Handelsblad nader in op een aantal van de conclusies van de commissie-Davids. Met betrekking tot het volkenrechtelijk mandaat beweert het rapport onder andere dat ‘anders dan de regering heeft gedaan, men de tekst van resolutie 1441 redelijkerwijs niet [kan] uitleggen als een vrijbrief voor individuele lidstaten om zonder nadere besluitvorming door de Veiligheidsraad met militair geweld de naleving van diens resoluties af te dwingen’. De Nederlandse stelling dat een tweede resolutie politiek zeer wenselijk was maar juridisch niet nodig noemt de commissie ‘niet goed te verdedigen’. Aangaande militaire steun stelde de commissie vast dat ze dat niet hebben kunnen aantonen. Ze hebben geen aanwijzingen gevonden voor een ‘actieve militaire bijdrage’. De krant meldt verder dat ‘het kabinet selectief om[ging] met informatie van de eigen inlichtingendiensten’. In Davids’ woorden: ‘uit de rapporten van de diensten werden slechts die uitspraken gedestilleerd die pasten in het reeds ingenomen standpunt’. Met name met betrekking tot het Amerikaanse verzoek tot militaire steun heeft de regering de Kamer ‘niet volledig geïnformeerd’. Tenslotte bericht het NRC dat een brainstormsessie tussen minister van Buitenlandse Zaken Jaap de Hoop Scheffer en een aantal van zijn ambtenaren die ‘niet langer dan drie kwartier duurde’ de basis heeft gelegd voor het kabinetsbeleid inzake Irak dat min of meer onveranderd is gebleven tot de inval.
Lees het artikel.

• In een ander artikel van het NRC Handelsblad geeft ‘Den Haag’ een eerste reactie op het rapport van de commissie-Davids. Van de regeringspartijen noemt de PvdA-fractie het rapport ‘stevig en verontrustend’, het CDA ‘grondig’ en ‘waardevol’ en de Christen Unie ‘haarscherp’. Laatstgenoemde wijst er verder op dat er ‘lessen’ uit getrokken moeten worden. Van de oppositiepartijen noemt de SP het rapport ‘snoeihard’ en concludeert dat ‘de oorlog niet gevoerd had mogen worden’. D’66 verwijt het toenmalige kabinet ‘tunnelvisie’. De PVV houdt het op ‘groot gebrek aan leiderschap’ dat wel een ‘ritje naar de koningin’ verdient. GroenLinks laat het voorlopig bij ‘schokkend in zijn opsomming’. De PvdD wil dat het rapport ‘niet zonder consequenties blijft’.
Lees het artikel.

• Uit een artikel in het NRC Handelsblad blijkt dat Balkenende – namens het huidige kabinet – snel afstand neemt van de belangrijkste conclusies van de commissie-Davids. De beslissing om de oorlog te steunen noemt de premier ‘zuiver’ en het ontbreken van een volkenrechtelijk mandaat voor de oorlog schuift de premier terzijde met de opmerking dat ‘meningen onder deskundigen altijd verdeeld zijn geweest’. Ook geeft Balkenende aan dat hij een ‘ander beeld’ heeft over de conclusie dat hij de Kamer onvolledig geïnformeerd heeft. De conclusies die hem wel gunstig uitkomen, bijvoorbeeld dat er geen bewijs is gevonden dat de benoeming van Jaap de Hoop Scheffer samenhangt met de Nederlandse steun voor de oorlog, omarmt de minister-president wel.
Kort daarna reageert Mariëtte Hamer namens de PvdA-fractie op Balkenende’s reactie op het rapport: ‘teleurgesteld en onaangenaam verrast’. Ze vindt dat Balkenende niet namens de PvdA sprak. Daarnaast moet de premier zijn zojuist afgelegde kabinetsstandpunt aanpassen, aldus de PvdA. Ook oppositieleden reageren snel, en fel. VVD-leider Rutte noemt het een ‘bizarre situatie’. Kant van de SP over het optreden van de premier: ‘wat een arrogantie, onbestaanbaar’. D’66 fractie-leider Pechtold vindt het ‘verbijsterend’.
Lees het artikel.

• In Londen hoorde de commissie-Chilcot vandaag Alastair Campbell. Hij was de belangrijkste woordvoerder van Tony Blair, maar is beter bekend als spindokter van de Labour-regering. Zie ons speciaal dossier The Iraq Inquiry voor publicaties over de hearings.
Naar het dossier.

 

11 januari 2010

• Een artikel over het rapport dat de commissie-Davids morgen presenteert voorziet de Telegraaf van de kop: ‘Kabinet nerveus om Irak-rapport’. De krant beweert daarin dat het kabinet ‘siddert’ en dat een aantal ministers ‘op hete kolen zit’. Er wordt ‘stevige kritiek’ verwacht op de ministers Verhagen (Buitenlandse Zaken), Van Middelkoop (Defensie), Ter Horst (Binnenlandse Zaken) en uiteraard minister-president Balkenende, die als enige in 2003 zelf verantwoordelijk was voor de besluitvorming. Verder geeft ‘een bewindspersoon’ in het stuk aan dat het ‘Echt gevaarlijk wordt […] als het Irak-rapport stelt dat de Tweede Kamer op enig moment onjuist of onvolledig is geïnformeerd’.
Lees het artikel.

• In radio 1-programma Dit Is De Dag spreken politiek verslaggever Frits Wester en PvdA-ideoloog Ruud Koole over de commissie-Davids. Gevraagd naar de mogelijkheid van een parlementaire enquête concludeert Wester: ‘zo gauw er maar iets blijkt van toch iets van militaire steun of de Kamer toch een keer op het verkeerde been gezet hebben, bewust of onbewust, niet helemaal volledig geïnformeerd hebben, dan hangt die parlementaire enquête als een zwaard boven [Balkenende’s] hoofd’. Op de vraag naar de positie van de minister-president als blijkt dat Nederland toch militaire steun heeft geleverd aan de Verenigde Staten, antwoordt Koole stellig: ‘dan heeft Balkenende de Kamer verkeerd voorgelicht en dan heeft hij echt een probleem’.
Beluister de uitzending.

• Ook actualiteitenprogramma EenVandaag blikt vooruit op het rapport van Davids. De uitzending begint met een korte reconstructie van de gebeurtenissen die leidden tot de instelling van de commissie-Davids. Daarna volgt een interview over de kabinetsformatie in 2003 met direct betrokkenen van toen; oud-voorzitter van de Tweede Kamercommissie voor Buitenlandse Zaken CDA’er Henk de Haan en Ruud Koole, die toen voorzitter van de PvdA was.
De rest van de uitzending staat in het teken van ‘een van de belangrijkste vragen’ die Davids moet beantwoorden, namelijk of de Nederlandse regering ook militair betrokken was bij de oorlog. Tot op de dag van vandaag houdt minister-president Balkenende vol dat Nederland alleen politieke steun verleende, maar er zijn vele aanwijzingen die op het tegendeel wijzen. Die somt EenVandaag op. Allereerst verschijnt de Nederlandse luitenant-kolonel Jan Blom een paar dagen na de inval in Irak op een Amerikaanse persconferentie van de coalitie der bereidwilligen. Dat maakte de zaak verdacht, ook al beweerde de regering dat het een foutje was. Daarnaast onthulde radioprogramma Argos in meerdere radio-uitzendingen vele aanwijzingen voor directe Nederlandse militaire betrokkenheid. Minimaal drie maal zouden Nederlandse commando’s missies in Irak hebben uitgevoerd, zouden Nederlandse onderzeeërs inlichtingen hebben verzameld in de wateren rond Irak en zouden Nederlandse gevechtsvliegtuigen over Irak hebben gevlogen.  
Tenslotte stelt presentator Pieter Jan Hagens vast dat de buitenlandse inlichtingendiensten het achteraf allemaal bij het verkeerde eind hadden wat betreft Iraks massavernietigingswapens. Dat leidt tot de logische vraag waar Nederland haar soms boude uitspraken over Iraks verboden wapens op baseerde. In ieder geval niet op de wapeninspecteurs van de Verenigde Naties, concludeert EenVandaag. Zij wisten namelijk al voor de oorlog voor ’99.9 procent zeker dat er niets was’ (zie hieronder: 9 januari).
Bekijk de uitzending.

 

10 januari 2010

• In een artikel op de website van de Wereldomroep blikken voormalig minister van Defensie Ben Bot en oprichter van burgerbeweging Openheid over Irak Allard de Rooi vooruit op het rapport van de commissie-Davids. De verwachtingen lopen sterk uiteen. Bot verwacht een ‘lijvig rapport’ waarmee er een einde komt aan de ‘geruchtenstroom’. De oud-minister gaat er van uit dat hiermee alle vragen beantwoord zijn en er geen parlementaire enquête op zal volgen. Hij vindt dat ook niet nodig: ‘Het zal niets meer opleveren dan wat de commissie nu heeft onderzocht. Je kunt vijf keer een onderzoek uitvoeren, bewindspersonen onder ede horen of niet, het zal niet meer naar boven brengen. Ik verwacht dat Nederland met het rapport van Davids deze periode kan afsluiten’.
De Rooi is een geheel andere mening toegedaan. Hij verwacht wel dat het rapport gevolgd zal worden door een parlementaire enquête: ‘Ervan uitgaande dat de commissie-Davids een rapport aflevert, dat op alle vragen antwoord geeft. Dan nog zal de Kamer inbreng willen hebben. Zeven jaar hebben ze niets kunnen betekenen in het Irak-debat. Zo willen ze niet de geschiedenisboeken ingaan’. Bovendien verwacht De Rooi een pittig rapport, bijvoorbeeld met betrekking tot de juridische rechtvaardiging voor de oorlog. Na de inval in Irak beweerde de regering-Balkenende plotseling dat het hun niet te doen was om de massavernietigingswapens, maar dat het ging om het niet naleven van VN-resoluties door Irak. De Rooi daarover: ‘Je mag een land pas invallen als de Verenigde Naties je daar een mandaat voor geeft en dat is in dit geval niet gebeurd. De Nederlandse regering komt met een aantal oudere VN-resoluties op de proppen om aan te tonen dat het wel volgens het internationaal recht is gegaan. De commissie Davids zal zich hier over uitspreken’.
Een ander probleem voor Balkenende verwacht De Rooi uit militaire hoek. Nederland gaf volgens de regering alleen politieke steun voor de inval, maar er zijn sterke aanwijzingen dat er ook militaire steun is geleverd: ‘De premier heeft altijd in de Kamer gezegd dat er niets aan de hand is. Maar uit die publicaties blijkt het tegenovergestelde. Dat zal de commissie hebben onderzocht. Ik denk dat de kans groot is, dat blijkt dat Balkenende de Kamer verkeerd heeft ingelicht. Buitengewoon ernstig. Dan heb je een parlementaire crisis. En zal dat leiden tot de val van het kabinet’. Bot gelooft daar niks van. Ondanks de vele berichten over Nederlandse commando’s, F-16’s en onderzeeërs die de Amerikanen zouden hebben geholpen in de voorbereiding van de oorlog tegen Irak, komt Bot tot een andere conclusie: ‘Ik denk dat de conclusie zal luiden dat Nederland geen gunsten heeft verleend aan de Verenigde Staten en Groot-Brittannië. Ik heb zelf ook nog eens gecontroleerd wat ik tijdens de debatten met de Kamer gezegd heb. Ook nog eens mijn dossiers erop na gelezen. Daar tref ik niets schokkends aan. Nee, wij hebben geen militaire steun verleend. Het is een eigen leven gaan leiden’.
Lees het artikel.

 

9 januari 2010

• Actualiteitenprogramma EenVandaag zendt een item uit over een van de belangrijkste aspecten van de kwestie-Irak, namelijk dat de Nederlandse regering vooraf al kon weten dat het land niet meer over massavernietigingswapens beschikte. In de uitzending komt Jan Rozing aan het woord, een van de Nederlanders die in de maanden voor de invasie van Irak wapeninspecteur was voor de Verenigde Naties. Hij legt uit dat de inspecteurs al voor de oorlog overtuigd waren dat Irak militair geen bedreiging vormde. Met betrekking tot massavernietigingswapens wist Rozing voor ‘99,9 procent zeker dat er niets was’.
Toch schetsten politici een alarmerend beeld van de dreiging die van Irak uit zou gaan. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Powell bijvoorbeeld beweerde in zijn speech voor de Veiligheidsraad ondermeer dat Saddam Hoessein nooit had aangegeven waar 8.000 liter antrax was gebleven. Bovendien beweerde hij dat Irak beschikte over mobiele laboratoria voor de vervaardiging van biologische wapens. Rozing hoorde Powells speech met ‘stijgende verbazing’ aan. Hij kon zijn oren af en toe niet geloven. Rozing wist bijvoorbeeld dat de antrax wel degelijk gemeld was bij de wapeninspecteurs en geen bedreiging meer vormde: het ‘was in bommen gevuld en die bommen waren vervolgens op een schietterrein vernietigd’. Ook het verhaal over mobiele laboratoria was ongeloofwaardig: dat is ‘technisch zo moeilijk dat dat in de westerse wereld nog niet mogelijk was, laat staan in een land als Irak’. Over de Iraakse dreiging die Powell schetste is Rozing bovendien stellig: ‘Militair gezien stelt dat niets voor’. In de Tweede Kamer noemde minister-president Balkenende Powells speech ‘overtuigend’. 
Waarom geloofde de Nederlandse regering desondanks dat Irak over grote hoeveelheden massavernietigingswapens beschikte? EenVandaag geeft het antwoord: ‘Honderden ambtenaren in Den Haag waren bezig met de kwestie, maar nooit heeft er één contact gezocht met hun man op de grond in Irak. Ze waren simpelweg niet geïnteresseerd in het genuanceerde verhaal van Rozing’. Men wilde kennelijk niet horen dat er geen massavernietigingswapens in Irak waren. Wat Rozing zou hebben gedaan als hij wel gebeld was door een van de vele ambtenaren? ‘Ik weet niet of ik ze had kunnen overtuigen, maar ik had naar eer en geweten kunnen vertellen wat wij allemaal hadden gedaan. En dat daar op dat moment inderdaad geen enkele reden was om aan te nemen dat er iets te vinden was’.
Bekijk de uitzending.

 

8 januari 2010

• In een kort artikel schrijft dagblad Trouw dat premier Balkenende het rapport van de commissie-Davids dat 12 januari wordt gepresenteerd ‘met vertrouwen tegemoet’ ziet. Gelet op de vele aanwijzingen voor militaire betrokkenheid bij de oorlog, het uiterst omstreden juridische standpunt en de vele boude uitspraken over Iraks bezit van massavernietigingswapens lijkt dit vertrouwen misplaatst.
De laatste alinea van het korte artikel is merkwaardig. Trouw schrijft dat ‘Balkenende altijd [heeft] volgehouden dat Nederland steun heeft gegeven aan de oorlog omdat Irak geen wapeninspecteurs van de Verenigde Naties toeliet, en niet vanwege de massavernietigingswapens die er later niet bleken te zijn’. Vreemd is dat Trouw hier niet aan toevoegt dat dit simpelweg niet klopt. Irak heeft de wapeninspecteurs twee keer tot het land toegelaten en ze er bovendien nooit uitgezet. Kort voor de oorlog zochten ze nog naar verboden wapens en toen wisten de wapeninspecteurs inmiddels voor ‘99,9 procent zeker dat er niets was’ (zie hierboven: 9 januari). Ook blijft het vreemd dat Balkenende zo vaak beweert dat het niet om de massavernietigingswapens ging. Voor de oorlog werd keer op keer beweert dat Irak veel van deze wapens had, dat er een grote dreiging van uitging die ook nog eens steeds groter werd. Het argument werd gebruikt als rechtvaardiging van de oorlog. Het is jammer dat Trouw daar niet op wijst.
Lees het artikel.

 

2 januari 2010

• Tien dagen voordat de commissie-Davids haar rapport presenteert kijkt het radioprogramma Argos terug op de totstandkoming van het onderzoek en blikt het vooruit op de mogelijke consequenties ervan. In de uitzending wordt onder andere stil gestaan bij de vele vragen die PvdA-senator Klaas de Vries in mei 2008 naar de regering stuurde en de volstrekt ontoereikende beantwoording daarvan door de verantwoordelijke ministers. Ook wordt er aandacht besteed aan het groeiende aantal (oud-)politici dat zich in de maanden voor de commissie-Davids haar werk begon uitspraken ten gunste van een onderzoek. Daarnaast is er aandacht voor onthullingen in de media over onder meer ambtelijke twijfel aan de juridische basis voor de oorlog en de vele aanwijzingen die er zijn dat Nederland niet alleen politieke, maar ook militaire steun leverde aan de Amerikaanse oorlog. In de uitzending komt geen nieuw bewijsmateriaal aan bod.
Na de uitzending praten Argos-presentator Max van Weezel en D’66-leider Pechtold na over de kwestie. Pechtold geeft aan dat naar zijn mening de commissie-Davids gevolgd moet worden door een ‘verkorte enquête’ door het parlement. De verantwoordelijke ministers moet - in het openbaar - gevraagd worden of zij instemmen met de conclusies van Davids en daarop moet ‘kritisch doorgevraagd’ worden. Afsluitend wijst Pechtold op het belang van parlementaire afronding van de kwestie-Irak: ‘Alle partijen die de afgelopen jaren geregeerd hebben [...] dienen zich aan te trekken dat verslaglegging, dat verantwoording in een democratie het allerbelangrijkste is en dat mag niet alleen afhangen van goede onderzoeksjournalisten; het is ook nodig dat het parlement toont dat men daar een premier […] op durft door te vragen’.
Beluister de uitzending.