De Hoop Scheffer bezorgt Leidse universiteit reputatieschade
Openheid over Irak, Commentaar, 22 februari 2010

De aanstelling van Jaap de Hoop Scheffer als hoogleraar op een prestigieuze leerstoel voor vrede, recht en veiligheid brengt de Universiteit Leiden in conflict met elementaire normen en waarden.

‘Waar heeft Jaap de Hoop Scheffer zijn baan aan te danken?’ Het is een repeterende vraag. Weggestuurd als CDA-leider werd destijds in zijn eigen CDA-kring besmuikt opgemerkt dat hij nog niet in staat was ‘een sportkantine te runnen’. Dezelfde CDA’ers zagen daar echter geen beletsel in om De Hoop Scheffer naar het ministerschap van Buitenlandse Zaken in het eerste kabinet-Balkenende te katapulteren.

Snel na zijn aantreden kreeg De Hoop Scheffer te maken met de naderende Irak-oorlog. De commissie-Davids die de besluitvorming tot de Nederlands steun aan dat drama onderzocht stelde vast dat die steun zijn oorsprong vond op De Hoop Scheffers ministerie. In drie kwartier werd de Atlantische kaart bovenop gelegd: wát er ook gebeurt, wij volgen de VS, was de redenering. Het volkenrecht en de spelregels van onze democratie moesten wijken. Nederland steunde in maart 2003 de oorlog van de coalition of the willing tegen Irak.

De commissie-Davids ontkrachtte de claim dat De Hoop Scheffer dankzij zijn ‘Irak’-inspanningen de post van secretaris-generaal van de NAVO toegeschoven zou hebben gekregen. Terecht. Openheid over Irak heeft zich altijd verzet tegen die zienswijze. Zijn benoeming tot topman van de NAVO was vooral een cadeau voor de Amerikanen zelf. Voor hen was De Hoop Scheffer de ideale kandidaat omdat hij - in de woorden van één van zijn huidige collega’s - ‘zo trouw is aan de Amerikanen dat hij de leiband nooit gevoeld zal hebben’.

Waar dat in de praktijk op neerkwam ondervond ook de ‘commissie-Fava’, de ‘CIA-commissie’ die namens het Europees Parlement onderzoek deed naar het uitgebreide Europese netwerk van CIA-vluchten, geheime gevangenissen en rendition-praktijken. In zijn hoedanigheid van secretaris-generaal van de NAVO was De Hoop Scheffer een belangrijke getuige voor de commissie. Hij weigerde echter te verschijnen. De Zwitser Dick Marty, verantwoordelijk voor het onderzoek dat de Raad van Europa liet uitvoeren naar het CIA-netwerk, concludeerde dat talloze Europese leiders op de hoogte moeten zijn geweest van deze wetteloze operaties, ze goedkeurden, of er zelfs aan meewerkten.

Sinds het najaar van 2009 werkt De Hoop Scheffer voor de Universiteit Leiden, waar hij als hoogleraar de prestigieuze Kooijmans-leerstoel voor vrede, recht en veiligheid bezet, vernoemd naar prominent CDA’er, vooraanstaand jurist en minister van Staat Peter (Pieter) Kooijmans. Hoewel De Hoop Scheffer niet over de wetenschappelijke kwalificaties beschikt voor deze belangwekkende nieuwe functie meende het bestuur van de universiteit dat hij vanuit zijn praktijkervaring van grote waarde kan zijn voor zijn studenten. Het binnenhalen van de voormalig secretaris-generaal van de NAVO levert bovendien prestige op - zowel voor de universiteit als voor het bestuur zelf.

Dat laatste moet het bestuur verblind hebben. Het in zee gaan met De Hoop Scheffer getuigt van wetenschappelijke tunnelvisie en sociaal-maatschappelijke blindheid, en brengt een enorm risico op reputatieschade met zich mee. In de zomer van 2009, ten tijde van zijn aanstelling, waren de verdenkingen tegen De Hoop Scheffer al jaren bekend: het onjuist informeren van de volksvertegenwoordiging, het inzetten van Iraks massavernietigingswapens tegen de Nederlandse bevolking, en het allerergste: de steun aan een oorlog waarvan vriend en vijand, én de VN, waarschuwden dat die niet beschikte over een adequaat volkenrechtelijk mandaat.

Cynisch genoeg was het Peter Kooijmans zelf die meer dan eens benadrukte hoezeer de oorlog tegen Irak legitimiteit ontbeerde. Hij deed dat onder meer in de zomer van 2007 in Christen-Democratische Verkenningen, het blad van het wetenschappelijk bureau van het CDA. Zijn visie op het volkenrecht staat haaks op die van De Hoop Scheffer, en het kan voor het bestuur geen verrassing zijn geweest dat de commissie-Davids - met Leidse volkenrechtdeskundigen in haar gelederen - zich achter Kooijmans’ argumenten schaarde. Desondanks werd De Hoop Scheffer aangesteld op de leerstoel die Kooijmans’ naam draagt. Alsof het volkenrecht niet de basis vormt voor vrede, recht en veiligheid.

De nu door de commissie-Davids herbevestigde aanklacht dat de Irak-oorlog in strijd was met het internationaal recht raakt ook de Leidse universiteit. Het bestuur moet nu rechtvaardigen dat het een hoogleraar heeft aangesteld binnen de faculteit der rechtsgeleerdheid, op een leerstoel voor vrede, recht en veiligheid, van wie formeel is komen vast te staan dat hij actief heeft bijgedragen aan de ernstigst denkbare schending van het volkenrecht.

Er zijn grenzen, is de boodschap, zowel voor De Hoop Scheffer als voor de universiteit. De eerste doet er goed aan die deemoedig te accepteren, en uit het publieke leven te verdwijnen, de krachten sparend voor de mogelijke juridische aanklachten die hem te wachten staan. Het universiteitsbestuur moet nu alsnog een moreel oordeel vellen over de werken van De Hoop Scheffer - nu onder druk van oplopende reputatieschade. Ook gezien de aanzwellende protesten binnen het eigen bolwerk is haast geboden; een handtekeningenactie zal niet lang uitblijven. Die blamage moeten de hoofdrolspelers zich willen besparen.